DE WETENSCHAP
Hoe de Plitvicemeren zijn ontstaan — en nog steeds ontstaan
De levende travertijndammen die de meren centimeter voor centimeter opbouwen — de geologie achter het turkoois, en waarom UNESCO het op de lijst zette.
Bekijk Plitvice-dagtochten op GetYourGuide ↗Dammen van mos en steen
De meeste watervallen ontstaan doordat water gesteente uitslijt. Die van Plitvice ontstaan precies andersom — doordat water gesteente opbouwt. Het water hier is rijk aan opgelost calciumcarbonaat, en terwijl het over mos, algen en gevallen bladeren stroomt, komt er kooldioxide vrij en slaat het calciumcarbonaat neer, waardoor de plantenresten worden bedekt met een harde minerale korst: travertijn. Laag voor laag bouwt dit natuurlijke dammen op dwars door het dal, en achter elke dam ontstaat een meer. De barrières zijn, in de meest letterlijke zin, levend.
Een centimeter per jaar
Deze travertijnbarrières groeien ruwweg een centimeter per jaar — langzaam naar menselijke maatstaven, buitengewoon snel naar geologische. Dat betekent dat het park geen afgerond landschap is, maar een werk in uitvoering: de watervallen worden nog steeds gebouwd, de meren worden nog steeds gevormd, en het Plitvice van over honderd jaar zal subtiel anders zijn dan dat van vandaag. Als je goed kijkt naar de mosachtige, druipende rand van een waterval, zie je die constructie gaande.
Waarom het water turkoois is
De kleuren — azuur, turkoois, smaragd, grijsblauw — komen voort uit dezelfde chemie. Het hoge mineraalgehalte, de uitzonderlijke helderheid en de manier waarop zonlicht door het kalkrijke water breekt, werken samen om die lichtgevende blauwen en groenen terug te kaatsen. En omdat de mineralenbelasting, de organismen en de zonnestand allemaal veranderen gedurende de dag en de seizoenen, verschuift de kleur van elk meer van uur tot uur. Het is geen truc van een filter; het is opgeloste kalksteen en licht.
De kwetsbaarheid die de regels bepaalt
Dit is ook waarom Plitvice de regels heeft die het heeft. Het travertijn wordt opgebouwd door levende organismen en is gemakkelijk te beschadigen: zwemmen is sinds 2006 verboden, je moet op de houten vlonders blijven, en zelfs de veerboten op de meren zijn accu-elektrisch, zodat uitlaatgassen het water niet vervuilen. De beperkingen die streng kunnen voelen — niet zwemmen, niet van het pad afwijken — bestaan omdat datgene waarvoor je gekomen bent delicaat is en nog steeds vorm krijgt. Loop lichtvoetig, en je helpt de dammen zich te blijven opbouwen.
Waarom het Werelderfgoed is
Toen UNESCO Plitvice in 1979 op de lijst plaatste, was dat niet alleen vanwege de schoonheid — het was vanwege dit proces. De officiële verklaring van het park is expliciet dat de voortdurende vorming van travertijn, en de meren die het creëert, de uitzonderlijke universele waarde is waarvoor Plitvice erkenning kreeg. Dus de wetenschap is geen voetnoot bij het landschap; het is de reden dat het landschap bestaat en de reden dat het beschermd wordt. Wie dit weet, verandert een mooie wandeling in iets dat dichter bij het aanschouwen van een landschap in wording ligt.